İlahi adalet var mı?

Bana son zamanlarda en çok sorulan sorulardan biri, “Hocam! Dünyada İlahi Adalet var mı? Var da biz mi göremiyoruz.” Olmaktadır.

Doğrusu bu soruyu ben de zaman zaman kendime sormuşumdur.

Konu ile ilgili ayetleri yeniden gözden geçirdim. Atladığım bir şey var mı? Diye dikkatlice baktım. Ahiret hayatında, hesap günü ile ilgili İlahi adalete vurgu yapan çok sayıda ayet olduğu halde, dünya hayatında direk olarak İlahi adaletten bahseden bir ayete rastlamadım, net bir ayet bulamadım. Bu sözlerim, dünyada da İlahi Adaletin olmadığı, uygulanmadığı anlamına gelmesin           .

Müslümanlarda genel olarak,  fert bazında dünyada çok belirgin suç işleyenlerin; Allah’ın emir ve yasaklarına uymayanların, açıktan kamu mallarını kılıflarına uydurarak götürenlerin, kul haklarını yiyenlerin, haksız yere adam öldürenlerin, elinde gücü olanların zayıfları ezmelerinin, devletler bazında ise yine güçlü devletlerin zorla güçsüz devlet ve toplumların yurtlarına, mallarına çökmeleri bunları yaparken çocuk yaşlı demeden insanları öldürmeleri, yurtlarından edilmelerinin vs. karşılıklarının görülmediği yapanın yanında kâr kaldığı, zayıfın güç yetiremediği bu durumlara Allah’ın hiç müdahale etmediği, Allah’ın adaletinin tecelli etmediği algısı hakimdir.

Yine Müslümanın Allah algısında, Kur’an ifadelerine teslimiyet vardır. Allah, Kur’an’da kendini “O doğunun da batının da Rabbidir. O’ndan başka hiçbir İlah yoktur. Öyle ise Onu vekil edin.” (el-Müzzemmil/9) “O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Yaşatır, öldürür. O sizin de Rabbiniz, önceki atalarının da Rabbidir.” (ed-Duhan /8) “İlahınız tek bir Allah’tır. O’ndan başka ilah yoktur. O rahman ve rahimdir.” Diye tarif etmektedir.

Bu tevhid inancına Müslümanlar sahiptir. O’nun her şeye gücü yeteceğine, haksızlıklar karşısında haklının yanında yer alacağına dünyada da inanır. Ve gücünün yetmediği durumlarda gücünü haklılar yanında göstermesini bekler. Bu gücü göremeyince yeise düşer. “Dünyada Allah’ın adaleti yok.” der.

Bu durum Allah’ın adaletsizliği mi yoksa adaleti midir?

Konunun, Necm suresi 38-41. Ayetleriyle biraz açıklanabileceğini fark ettim. 38.ayet: Hiçbir günahkâr başkasının günahını yüklenemez. 39.ayet: İnsan ancak çabasının sonucunu elde eder. 40.ayet: Çabasının karşılığı ileride mutlaka görülecektir. 41.ayet: Sonra kendisine karşılığı tastamam verilecektir.

38.ayet: Suç ve cezanın bireyselliğine işaret etmektedir. Herkes kendi yaptığının karşılığını görür. Kendisine, sorumlu olduğu kişilere, Allah’a karşı sorumlulukları da bireyseldir. Yükümlülüklerinden doğan suçun cezasını kişi dünyada ve ahirette kendi çeker.

39.ayet: Kötülerin zulmü devam ediyor ve önlenemiyorsa, Allah’ın kendisine halife tayin ettiği insanın çabası yeterli değildir. Daha fazla çaba göstermesi gerekir. Ayet, insan ancak çabası kadar sonuç alır buyurmaktadır. Kişi veya toplumların, kötülere karşı mücadeleyi bırakıp işi Allah’a havale etmeleri; İlahi adaletin tecellisine terstir. Kötüler, yaptıklarını kendi iradeleriyle yaparlar. İyilerde buna karşı kendi iradelerini ortaya koymalıdırlar.  Yönlendirilmelere Allah karışmaz. Karışırsa yönlendirmeyi Allah yapmış olur. Dolayısıyla suç işleyen, Allah istediği için suç işlemiş olur ki bu durumda Allah’ın adaletinden söz edilemez. Kişi de suçlanamaz. Seçimle başına getirdiği zalim idarecilerin yaptıklarından, Allah’ı sorumlu tutmak, İlahi adalet işlemiyor demek, Allah’a atılan iftiradır, bühtandır.

40.ayet: Kişi ve toplumlar, çabalarının karşılığını, çabaları ölçüsünde mutlaka göreceklerdir. Bu ayet dünyada görülecek sonuçlardan söz etmektedir. İyilerin çabası kötüleri yok etmişse karşılık iyi yönde alınmış demektir. Tersi bir durum olumsuz ve yetersiz bir çabadır.

41.ayet: Ahiretteki hesap gününde, herkesin yaptıklarının ve çabalarının karşılığı, tastamam verilecektir. Yani İlahi Adalet eksiksiz tecelli edecektir. Bunda hiç şüphe ve şek yoktur. Bu konuda çok sayıda ayet vardır. İki ayeti yazıyorum.

Ahkaf suresi 20 ayet: İnkar edenler ateşin başına getirilince, “Size ait iyi ve güzel şeyleri dünya hayatınızda tükettiniz ve onlardan yararlandınız, şimdi ise yeryüzünde haksız olarak büyüklük taslamanıza ve yoldan çıkmanıza karşılık olarak, aşağılayıcı cezayı çekeceksiniz” denilecektir.

Taha suresi 4.ayet: Kim Rabbine günahkâr haliyle varırsa, bilsin ki cehennem onu beklemektedir; orada ne ölür ne de düzgün yaşar.

Özetle: Kişi bu dünyada yaptıklarının karşılığını almayabilir. Aldıkları da vardır, biz bilemeyiz. Aldığı karşılık bizim yaşadığımız döneme rastlayamayabilir. Zamanı belirsizdir. “Eğer Rabbin tarafından daha önce söylenmiş bir söz ve belirlenmiş bir vade olmasaydı, hemen yakalarına yapışırdık.” (Taha/129) Tefsirciler, vadenin hesap günü cezanın cehennem olduğu görüşünde olsalar da vade ve cezanın dünyada da görülebileceği görüşünü taşıyorum. Çevremde gördüklerim var. “Allah bozguncuların hem dünyada hem de ahirette ceza göreceklerini belirtiyor. (Maide/33)

Dünyada kötülerin ceza görmemesi, refah içinde yaşamaları İlahi Adaletin olmadığı anlamına gelmez. Maide/33 de olduğu gibi bazıları cezasını iki defa çeker. Takdir Allah’ın. Bizim bilemediklerimizi O bilir.

Kötülük yapanlar, işledikleri suçların altında ezilebilir, vicdan azabı yaşarlar, ileriki dönemlerde itibar kaybı, ruh ve beden rahatsızlıkları görülebilir. Atalarımız,” Kimse yaşattıklarını yaşamadan ölmez.” Demişlerdir. Farklı veya benzer tecelliler görülebilir.

Allah’ın adil olması, kullara ait fiilleri yaratmaması anlamına gelir. Kul işlediği fiilleri bizzat kendisi varlık alemine çıkarır. (Mu’tezzile) Tersi olsa. Kulun fiillerine Allah müdahale etmiş olsa, Allah’ın adaletinden söz edilmezdi.  Suç da ceza da Cennet de cehennem de olmazdı. İnsan robot, Allah ‘da o robotu sevk ve idare eden olurdu.  Akıl, vicdan, irade olmaz veya devre dışı kalırdı.

Sonuç olarak, dünyada Allah’ın adaleti yok diyemeyiz. O Adaletin işleyişini halife tayin ettiği kullarına bırakmıştır. Müdahaleyi onlar yapacaktır. Kullarının dünyada eksik bıraktıkları adaletin, kesin tecelli edeceği yer ahirettir. Bundan şüphe etmek, ŞİRKTİR. Allah’ı tanımamaktır.

Selam ve dua ile

Nurettin Bölük 14.04.2026